De wetenschap moet nu echt eens met zijn tijd mee gaan!

over publiceren, samenwerken en open access in de wetenschap

Grootse wetenschappelijke ontdekkingen zijn waardeloos als ze niet gedeeld worden. Kennis kan namelijk niet worden gebruikt als het zit opgesloten in het hoofd van de wetenschapper. Wetenschappers moeten hun ontdekkingen dus delen met de wereld. Gelukkig zijn er voor het delen van informatie tegenwoordig ontzettend veel mogelijkheden doordat zo'n beetje alles en iedereen verbonden is met het internet.

Maar hoewel het internet van origine is ontwikkeld door wetenschappers om informatie-uitwisseling tussen wetenschappers efficiënter te maken, hebben wetenschappers er in hun communicatie nog maar beperkt gebruik van gemaakt (zeker als je het vergelijkt met hoe de rest van de wereld het internet voor communicatie gebruikt). Nee, de belangrijkste vorm van communicatie tussen wetenschappers is eigenlijk al bijna 400 jaar niet veranderd. Toegegeven: het zit nu in een digitaal jasje als PDFje en de verspreiding gaat grotendeels via het internet, maar feitelijk zijn het nog steeds wat onveranderbare papiertjes met basale tekst, platte grafieken en statische tabellen. Dé manier dat wetenschappers informatie delen is namelijk nog steeds via wetenschappelijke artikelen in wetenschappelijke tijdschriften.

Het wordt dus tijd dat de wetenschap met zijn tijd mee gaat! Nu kun je denken: waarom iets veranderen wat al eeuwen prima werkt? Nou: omdat het inmiddels niet meer prima werkt. Sterker nog: deze 'ouderwetse' manier van communiceren houdt vooruitgang in de wetenschap nu zelfs tegen!

De Wetenschapsvisie 2025 - Wat je moet weten

In een select gezelschap werd afgelopen woensdag de "Wetenschapsvisie 2025: keuzes voor de toekomst" gepresenteerd, waarin het ministerie van OCW duidelijk maakt wat zij de komende 10 jaar aan die 'W' (van wetenschap dus) willen doen. Geheel passend bij deze wetenschapsvisie was het een indrukwekkende en interessante avond. Ook goed passend was de locatie, het Drijvend Paviljoen in Rotterdam, een innovatief en futuristisch experiment op zich. Minister Jet Bussemaker en staatsecretaris Sander Dekker waren uiteraard aanwezig, maar ook bijvoorbeeld Robbert Dijkgraaf (die de dag erna in de DWDD University een college gaf over 'Het Oneindige'). Daarnaast waren er ook mensen van wetenschappelijke en maatschappelijke organisaties, uit het bedrijfsleven en de topsectoren, en 'jong talent'. Deze grote diversiteit aanwezigen kwam uit de vele groepen die betrokken waren geweest bij het ontwikkelen van de wetenschapsvisie en was ook goed terug te vinden in de presentaties van die avond.

Een presentatie die in het bijzonder opviel was die door Lilian Menu van PCDI. Ze vroeg aandacht voor een betere voorbereiding van wetenschappers op carrièremogelijkheden buiten de universiteit, vooral ook omdat er voor het overgrote deel van de promovendi geen arbeidsplaats is in de wetenschap. Op veel universiteiten en instituten heerst nog een taboe om te praten over een carrière buiten de wetenschap. Er wordt door professoren en onderzoeksleiders nog maar wat vaak volgehouden dat elke baan buiten de wetenschap een 'stap terug' is en alleen onsuccesvolle wetenschappers daar terecht komen. Niets is minder waar: een promotieopleiding is een goede stap voor heel veel diverse banen buiten de wetenschap. Promotiestudenten moeten daarom meer ruimte krijgen om zich te verdiepen in die carrièremogelijkheden en zich er beter op voor te bereiden. Het punt van PCDI sloot ook goed aan op enkele punten in de wetenschapsvisie, maar wat stond daar nu precies allemaal in? De meeste Nederlandse kranten pikte veelal enkele kleine dingetjes uit de wetenschapsvisie en bliezen die erg op. Daarom hier mijn (uitgebreide en meer gebalanceerde) samenvatting van wat er nou echt allemaal in staat, met daarbij links naar eerdere posts van dit blog over die onderwerpen.

Hoe vind en lees je een wetenschappelijk artikel? Een handleiding voor de niet-wetenschapper.

Een wetenschappelijk artikel is wel even wat anders dan een artikel in een populairwetenschappelijk tijdschrift of een post op een wetenschapsblog. Verre van aantrekkelijk om te zien en nog minder aantrekkelijk om te lezen: vreemde ‘hoofdstukken’, complexe plaatjes, technisch jargon en dan vaak ook nog droog en onpersoonlijk geschreven. Voor veel niet-wetenschappers is dat toch wel een groot obstakel om door zo'n artikel heen te komen, of zelfs om eraan te beginnen. Op verzoek hier mijn poging om dat obstakel te verkleinen met een ‘handleiding’ voor de wetenschappelijke literatuur: ‘wetenschap lezen voor dummies’ zeg maar.

Hoe wetenschappelijk onderzoek echt gaat...

Het algemene beeld van wetenschappelijk onderzoek en de werkelijkheid zitten nogal eens ver uit elkaar. Als wetenschapper vond ik het tijd om maar eens een realistisch beeld van hoe wetenschappelijk in het echt gaat de wereld in te sturen. Hieronder mijn pogingen in beeld en schrift.

Het algemene beeld van wetenschappelijk onderzoek

Start: Je hebt een vraag.

Stap 1: Lang nadenken tot je een briljant idee hebt over het antwoord.

Stap 2: Uitvoeren in het laboratorium om je antwoord wetenschappelijk te bewijzen.

Stap 3: Je rent naakt door de straat terwijl je "Eureka!" roept en je wint de Nobelprijs als je idee echt heel briljant was.

In het echt gaat dat niet zo. Zo snel en recht-toe-recht-aan werkt de wetenschap alleen in films en TV series. Wetenschappelijk onderzoek in werkelijkheid gaat bijna nooit via zo’n ‘snelweg’. Het gaat eigenlijk altijd via omwegen vol met verkeersdrempels, stoplichten en doodlopende stukken. Bovendien moet je in de meeste gevallen de weg zelf nog aanleggen.

Hoe wetenschappelijk onderzoek dan wel echt gaat

Vijf extra redenen waarom alle wetenschappelijke publicaties Open Access zouden moeten zijn

Als je er niet mee bezig bent komt de term maar af en toe eens naar boven: Open Access. Ontstaan vanuit de wetenschap en voor de wetenschap, maar met voordelen ver daarbuiten. Toch is er erg veel discussie over Open Access. Deze week was het Open Access week: goede reden dus om ons er eens wat in te verdiepen.  

Open Access komt kort gezegd neer op het voor iedereen gratis (online) beschikbaar maken van informatie en deze informatie ook vrij laten hergebruiken (geen strenge copyright dus). Ik weet dat er veel meer onder Open Access valt, maar ik zal me hier vooral richten op het Open Access delen van wetenschappelijke artikelen. Wetenschappelijke artikelen schrijven en verpreiden is de manier waarop wetenschappers de resultaten van hun onderzoek delen aan de rest van de wereld. Open Access betekent hier dus dat wetenschappelijke artikelen gratis te lezen zijn door iedereen  en dat de informatie in deze artikelen vrij verspreid en gekopiëerd mogen worden. Voorwaarde hiervoor is alleen dat je de bron (de wetenschappers die het geschreven hebben) van het artikel noemt (geen copyright, maar CC-BY licentie). Dit is erg mooi, maar niet de standaard.

Voor het grootste deel worden wetenschappelijke artikelen niet Open Access gedeeld, maar in wetenschappelijke tijdschriften gezet en daar vastgehouden door (meestal commerciële) uitgevers. Deze uitgevers vragen geld als je de artikelen wilt lezen en zorgen er met een copyright voor dat je deze artikelen alleen bij hen kunt krijgen. Probleem is dat de prijs van wetenschappelijke artikelen in de afgelopen 30 jaar met ruim 250% harder is gegroeid dan de inflatie (ook wel de "serials crisis" genoemd). Voor het lezen van één wetenschappelijk artikel betaal je al gauw 30 euro en voor abonnementen op wetenschappelijke tijdschriften worden astronomische bedragen gevraagd.

Wetenschappers moeten deze artikelen toch lezen, dus wordt er 'gewoon' voor betaald, (vooral) met belastinggeld. Het onderzoek dat in zo'n artikel staat wordt echter ook (bijna altijd) betaald met belastinggeld. Bovendien worden de wetenschappers die het onderzoek hebben gedaan en het artikel hebben geschreven ook betaald met (voornamelijk) belastinggeld. Daar komt bij dat er elk jaar steeds minder geld is voor onderzoek en voor bibliotheken, terwijl commerciële uitgevers van wetenschappelijke tijdschriften elk jaar recordwinsten maken. Erg krom dus. Precies dit kromme is het belangrijkste punt dat het meeste naar voren wordt gebracht in discussies over Open Access. Hiermee wordt er naar mijn mening geen recht gedaan aan de andere argumenten en voordelen die Open Access met zich mee brengt. Hieronder 5 extra redenen om volledig over te stappen naar Open Access.