Graviola als medicijn tegen kanker: waar of niet waar? Wat zegt de wetenschap nu echt?

Op een vorig artikel op dit blog over kankermedicijnen kreeg ik de volgende vraag (van Anonym):

"oke en waarom moet ik dan lezen dat er mensen zijn en zelfs iemand ontmoet die van kanker is genezen door het nemen van het middel graviola kunt u mij daar ook antwoord op geven"

Omdat er misschien meer mensen met dezelfde vraag zitten, hier mijn volledige antwoord:

De Wetenschapsvisie 2025 - Wat je moet weten

In een select gezelschap werd afgelopen woensdag de "Wetenschapsvisie 2025: keuzes voor de toekomst" gepresenteerd, waarin het ministerie van OCW duidelijk maakt wat zij de komende 10 jaar aan die 'W' (van wetenschap dus) willen doen. Geheel passend bij deze wetenschapsvisie was het een indrukwekkende en interessante avond. Ook goed passend was de locatie, het Drijvend Paviljoen in Rotterdam, een innovatief en futuristisch experiment op zich. Minister Jet Bussemaker en staatsecretaris Sander Dekker waren uiteraard aanwezig, maar ook bijvoorbeeld Robbert Dijkgraaf (die de dag erna in de DWDD University een college gaf over 'Het Oneindige'). Daarnaast waren er ook mensen van wetenschappelijke en maatschappelijke organisaties, uit het bedrijfsleven en de topsectoren, en 'jong talent'. Deze grote diversiteit aanwezigen kwam uit de vele groepen die betrokken waren geweest bij het ontwikkelen van de wetenschapsvisie en was ook goed terug te vinden in de presentaties van die avond.

Een presentatie die in het bijzonder opviel was die door Lilian Menu van PCDI. Ze vroeg aandacht voor een betere voorbereiding van wetenschappers op carrièremogelijkheden buiten de universiteit, vooral ook omdat er voor het overgrote deel van de promovendi geen arbeidsplaats is in de wetenschap. Op veel universiteiten en instituten heerst nog een taboe om te praten over een carrière buiten de wetenschap. Er wordt door professoren en onderzoeksleiders nog maar wat vaak volgehouden dat elke baan buiten de wetenschap een 'stap terug' is en alleen onsuccesvolle wetenschappers daar terecht komen. Niets is minder waar: een promotieopleiding is een goede stap voor heel veel diverse banen buiten de wetenschap. Promotiestudenten moeten daarom meer ruimte krijgen om zich te verdiepen in die carrièremogelijkheden en zich er beter op voor te bereiden. Het punt van PCDI sloot ook goed aan op enkele punten in de wetenschapsvisie, maar wat stond daar nu precies allemaal in? De meeste Nederlandse kranten pikte veelal enkele kleine dingetjes uit de wetenschapsvisie en bliezen die erg op. Daarom hier mijn (uitgebreide en meer gebalanceerde) samenvatting van wat er nou echt allemaal in staat, met daarbij links naar eerdere posts van dit blog over die onderwerpen.

Waardering voor de wetenschap: een Duitse les? (Weekend van de Wetenschap)

Afgelopen weekend was het Weekend van de Wetenschap: waar iedereen 'backstage' een kijkje kan nemen in de wereld van wetenschap & technologie. Het mooie aan het Weekend van de Wetenschap is dus dat je dingen te zien krijgt die je normaal niet zomaar te zien krijgt (en dan ook nog met een goede uitleg). Echt een aanrader dus!

Voor mij als wetenschapper daarom niet het lab in, maar juist een stap richting de 'gewone burger'. Ik bezocht daarom de presentatie en discussie: "Waardering voor de Wetenschap (een Duitse Les)?". Georganiseerd door het Duitsland Instituut Amsterdam (DIA) samen met de Adviesraad voor het Wetenschap, Technologie & Innovatie (AWTI), werd hier de vraag gesteld of het in Duitsland beter gesteld was met hoe er naar de wetenschap gekeken wordt en waarom. Oftwel: is het gras groener bij de buren?

Wetenschap, soms best wel burgerlijk

Over democratisering van de wetenschap en 'Citizen Science'

Vroeger konden wetenschappers ergens weggestopt in een laboratorium in bijna volledig isolement hun ontdekkingen doen. Nieuwsgierigheid was zo'n beetje de enige drijfveer en resultaten werden alleen gedeeld met een handje vol collega's. Dat is al een tijdje verleden tijd. Tegenwoordig is de wetenschap steeds meer van iedereen, voor iedereen. De maatschappij wil minstens zien waar het belastinggeld voor onderzoek naar toe gaat. Bovendien neemt de kritische burger tegenwoordig niet alles maar zomaar aan: ze willen het zelf ook kunnen checken. Nu is ook dat niet altijd meer genoeg. Veel willen zelf ook mee doen in de wetenschap: een bijdrage leveren zonder meteen 'professional' te moeten zijn. Gelukkig kom je gewapend met een smartphone of PC met internet tegenwoordig al een heel eind als amateur-onderzoeker.

Wetenschapskunst: onderzoeksresultaten voor aan de muur!

Eerder in dit blog heb ik al eens geschreven dat ‘personalized medicine’ (therapie op maat) de belangrijkste weg vooruit is in de behandeling van kanker. ‘Personalized medicine’ is daarom al enige tijd een ‘hot topic’ in kankeronderzoek en het gebeurt ook al voor enkele vormen van kanker en op kleine schaal. Het Antoni van Leeuwenhoek (en daarmee het Nederlands Kanker Instituut, waar ik werk) wil er nu echt werk van gaan maken en dit doortrekken naar alle kankerpatiënten (hier uitgelegd bij De Wereld Draait Door). Dat is niet makkelijk, maar in principe wel technologisch en wetenschappelijk haalbaar. Het kost alleen een hoop tijd en in ieder geval een hoop geld.

Samen met wat collega's zijn we daarom een actie gestart om dat hard nodige geld in te zamelen. We hebben namelijk de mooiste afbeelden uit het wetenschappelijk onderzoek in het Antoni van Leeuwenhoek verzameld. Een 'kijkje achter de schermen' dus. Deze beelden kun je bij ons bestellen voor thuis (of op je werk) aan de muur! Je hoeft niet iets te bestellen om bij te dragen aan deze actie: je kunt ook gewoon alleen doneren. Alle opbrengsten komen volledig ten goede aan het onderzoek voor ‘personalized medicine’ via de Antoni van Leeuwenhoek Foundation.



Op onze website kun je de beelden vinden die we verkopen en hoe je deze kunt bestellen. Ook vind je bij alle plaatjes een uitleg zodat je weet waar je naar kijkt en de wetenschap erachter een beetje leert kennen. Dus mooi, leerzaam en je helpt ook nog eens mee aan het onderzoek dat therapie op maat voor elke kankerpatiënt mogelijk moet maken!

Een wetenschapper in het ziekenhuis: ontnuchterend

'Uit je comfort-zone stappen'; een beetje een lege management term inmiddels, maar ik heb het nu eens letterlijk gedaan. Afgelopen tijd heb ik het lab namelijk tijdelijk verruild met het ziekenhuis. Niet als patiënt gelukkig, maar als 'stagiair'. In het Antoni van Leeuwenhoek (Nederlands Kanker Instituut) werd namelijk een "klinische stage" aangeboden, voor wetenschappers. Het gaf ons wetenschappers dus eens de kans om de dagelijkse werkzaamheden in het ziekenhuis te ervaren. 'Backstage' dus bij alle verschillende afdelingen en medische disciplines (van pathologie tot chirurgie) maar ook de gesprekken met patiënten meemaken (goed en slecht nieuws). Indrukwekkend? Ja. Leerzaam? Ja. Nuttig? Niet zoals ik hoopte.

Hoe vind en lees je een wetenschappelijk artikel? Een handleiding voor de niet-wetenschapper.

Een wetenschappelijk artikel is wel even wat anders dan een artikel in een populairwetenschappelijk tijdschrift of een post op een wetenschapsblog. Verre van aantrekkelijk om te zien en nog minder aantrekkelijk om te lezen: vreemde ‘hoofdstukken’, complexe plaatjes, technisch jargon en dan vaak ook nog droog en onpersoonlijk geschreven. Voor veel niet-wetenschappers is dat toch wel een groot obstakel om door zo'n artikel heen te komen, of zelfs om eraan te beginnen. Op verzoek hier mijn poging om dat obstakel te verkleinen met een ‘handleiding’ voor de wetenschappelijke literatuur: ‘wetenschap lezen voor dummies’ zeg maar.

Ik ben tegen gelijke behandeling: 'personalized medicine' in kankertherapie

“Kanker over 20 jaar een chronische ziekte” kopte verschillende kranten vanochtend (zie bijvoorbeeld het AD). Dit verwijzend naar een uitspraak van het Antoni van Leeuwenhoek (hier valt het Nederlands Kanker Instituut ook onder, waar ik zelf promotieonderzoek doe*). Eigenlijk stelt het Antoni van Leeuwenhoek dat ze de 'realistische ambitie' heeft om over 20 jaar 90% van alle kankers chronisch te hebben gemaakt. Nou weet ik nog niet je dat echt zo stellig kunt beweren (toekomst voorspellen blijft immers lastig), maar wat zeker is is dat de ontwikkelen in onderzoek en technologie de komende 20 jaar een hoop mogelijk zullen maken. Het gaat in ieder geval niet makkelijk worden: eerder in dit blog heb ik al eens besproken hoe complex kanker eigenlijk is als ziekte. Ik noemde daar ook dat zogenaamde ‘personalized medicine’ een richting is dat we op moeten gaan (en al gaan) in kankertherapie. Oftwel: elke patiënt een gerichte en persoonlijke behandeling en dus therapie op maat.

‘Personalized medicine’ is al enige tijd een ‘hot topic’ in kankeronderzoek. Het gebeurt ook al voor enkele vormen van kanker en op kleine schaal, maar het Antoni van Leeuwenhoek wil dit nu doortrekken naar alle kankerpatiënten. Een ambitieus doel, maar in principe wel technologisch en wetenschappelijk haalbaar. Het is in ieder geval een vrij prijzig doel. Waarom? Nou, er zijn nogal wat stappen die genomen moeten worden voor een volledig effectieve ‘personalized medicine’ aanpak:

Het medicijn tegen kanker bestaat niet

Waarom hebben we nog geen medicijn tegen kanker?

 
Het is een vraag dat ik regelmatig krijg doordat ik kankeronderzoek doe. Een begrijpelijke vraag, maar moeilijk te beantwoorden. Hét medicijn tegen kanker bestaat volgens mij namelijk niet. Kanker is een erg complexe ziekte (filmpje). Het idee dat er één medicijn voldoende zou zijn lijkt (en blijkt) erg naïef. Ik zal hier een poging wagen uit te leggen waarom kanker zo’n moeilijke ziekte is en hoe onderzoekers daar oplossingen voor proberen te vinden.

Wat journalisten blijkbaar nog moeten leren: statistiek in de wetenschap

Het geheim van het winnen van Nobelprijzen? Drink melk en eet chocolade!

Althans, dat moeten we helaas geloven als we sommige kranten lezen. Vorig jaar kopte kranten over de hele wereld namelijk al met zo'n titel over chocolade (bijvoorbeeld in de Verenigde Staten, Frankrijk en ook in Nederland). Afgelopen week hetzelfde verhaal over melk en ook hier konden journalisten wereldwijd niet vanaf blijven (zoals in India, Zwitserland en België). Nu vind ik het een goede zaak dat wetenschappelijke ontdekkingen via de media bij de rest van de maatschappij terecht komen, maar dan moet het verhaal wel kloppen. Als journalist moet je de verantwoordelijkheid hebben om de waarheid te vertellen, zeker als het om wetenschap gaat. Pas na de waarheid kun je er een sensationele of grappige draai aan geven om het aantrekkelijk te maken om te lezen. Dus niet andersom.

Wat is er namelijk echt aan de hand? Beide verhalen zijn wel de wereld in gebracht door echte wetenschappers. Hun 'onderzoeken' zijn ook echt gepubliceerd in echte wetenschappelijke tijdschriften. Het artikeltje over chocolade stond zelf in de New England Journal of Medicine (NEJM): een van de meest invloedrijke medisch-wetenschappelijke tijdschiften. In beide gevallen was de bedoeling van wetenschappers echter om een waarschuwing te geven over het blind vertrouwen van statistiek. Ze wilden een discussie los krijgen in de wetenschappelijke wereld over dit belangrijke probleem. Hoe? Door een belachelijk onderzoek te publiceren, wat statistisch geweldig klopt, maar verder totaal niet logisch is.

De discussie over dit probleem kwam goed op gang onder wetenschappers. Jammer genoeg sloegen veel journalisten de plank volledig mis door juist de onzinnige onderzoeksresultaten de wereld in te sturen, in plaats van de echte boodschap. En wat helemaal jammer is, is dat het zeker niet een uitzondering is dat (wetenschaps)journalisten een onderzoek verkeerd naar buiten brengen of de beperkingen van de onderzoeken er niet bij vertellen. Als bonus heeft de wetenschappelijke wereld dus ook weer wat geleerd over de lakse houding van journalisten naar het checken van hun bronnen en de blinde 'sensatielust' van de media. Hopelijk hebben de journalisten ook iets bijgeleerd over statistiek.

Hoe wetenschappelijk onderzoek echt gaat...

Het algemene beeld van wetenschappelijk onderzoek en de werkelijkheid zitten nogal eens ver uit elkaar. Als wetenschapper vond ik het tijd om maar eens een realistisch beeld van hoe wetenschappelijk in het echt gaat de wereld in te sturen. Hieronder mijn pogingen in beeld en schrift.

Het algemene beeld van wetenschappelijk onderzoek

Start: Je hebt een vraag.

Stap 1: Lang nadenken tot je een briljant idee hebt over het antwoord.

Stap 2: Uitvoeren in het laboratorium om je antwoord wetenschappelijk te bewijzen.

Stap 3: Je rent naakt door de straat terwijl je "Eureka!" roept en je wint de Nobelprijs als je idee echt heel briljant was.

In het echt gaat dat niet zo. Zo snel en recht-toe-recht-aan werkt de wetenschap alleen in films en TV series. Wetenschappelijk onderzoek in werkelijkheid gaat bijna nooit via zo’n ‘snelweg’. Het gaat eigenlijk altijd via omwegen vol met verkeersdrempels, stoplichten en doodlopende stukken. Bovendien moet je in de meeste gevallen de weg zelf nog aanleggen.

Hoe wetenschappelijk onderzoek dan wel echt gaat