De wetenschap moet nu echt eens met zijn tijd mee gaan!

over publiceren, samenwerken en open access in de wetenschap

Grootse wetenschappelijke ontdekkingen zijn waardeloos als ze niet gedeeld worden. Kennis kan namelijk niet worden gebruikt als het zit opgesloten in het hoofd van de wetenschapper. Wetenschappers moeten hun ontdekkingen dus delen met de wereld. Gelukkig zijn er voor het delen van informatie tegenwoordig ontzettend veel mogelijkheden doordat zo'n beetje alles en iedereen verbonden is met het internet.

Maar hoewel het internet van origine is ontwikkeld door wetenschappers om informatie-uitwisseling tussen wetenschappers efficiënter te maken, hebben wetenschappers er in hun communicatie nog maar beperkt gebruik van gemaakt (zeker als je het vergelijkt met hoe de rest van de wereld het internet voor communicatie gebruikt). Nee, de belangrijkste vorm van communicatie tussen wetenschappers is eigenlijk al bijna 400 jaar niet veranderd. Toegegeven: het zit nu in een digitaal jasje als PDFje en de verspreiding gaat grotendeels via het internet, maar feitelijk zijn het nog steeds wat onveranderbare papiertjes met basale tekst, platte grafieken en statische tabellen. Dé manier dat wetenschappers informatie delen is namelijk nog steeds via wetenschappelijke artikelen in wetenschappelijke tijdschriften.

Het wordt dus tijd dat de wetenschap met zijn tijd mee gaat! Nu kun je denken: waarom iets veranderen wat al eeuwen prima werkt? Nou: omdat het inmiddels niet meer prima werkt. Sterker nog: deze 'ouderwetse' manier van communiceren houdt vooruitgang in de wetenschap nu zelfs tegen!

De Wetenschapsvisie 2025 - Wat je moet weten

In een select gezelschap werd afgelopen woensdag de "Wetenschapsvisie 2025: keuzes voor de toekomst" gepresenteerd, waarin het ministerie van OCW duidelijk maakt wat zij de komende 10 jaar aan die 'W' (van wetenschap dus) willen doen. Geheel passend bij deze wetenschapsvisie was het een indrukwekkende en interessante avond. Ook goed passend was de locatie, het Drijvend Paviljoen in Rotterdam, een innovatief en futuristisch experiment op zich. Minister Jet Bussemaker en staatsecretaris Sander Dekker waren uiteraard aanwezig, maar ook bijvoorbeeld Robbert Dijkgraaf (die de dag erna in de DWDD University een college gaf over 'Het Oneindige'). Daarnaast waren er ook mensen van wetenschappelijke en maatschappelijke organisaties, uit het bedrijfsleven en de topsectoren, en 'jong talent'. Deze grote diversiteit aanwezigen kwam uit de vele groepen die betrokken waren geweest bij het ontwikkelen van de wetenschapsvisie en was ook goed terug te vinden in de presentaties van die avond.

Een presentatie die in het bijzonder opviel was die door Lilian Menu van PCDI. Ze vroeg aandacht voor een betere voorbereiding van wetenschappers op carrièremogelijkheden buiten de universiteit, vooral ook omdat er voor het overgrote deel van de promovendi geen arbeidsplaats is in de wetenschap. Op veel universiteiten en instituten heerst nog een taboe om te praten over een carrière buiten de wetenschap. Er wordt door professoren en onderzoeksleiders nog maar wat vaak volgehouden dat elke baan buiten de wetenschap een 'stap terug' is en alleen onsuccesvolle wetenschappers daar terecht komen. Niets is minder waar: een promotieopleiding is een goede stap voor heel veel diverse banen buiten de wetenschap. Promotiestudenten moeten daarom meer ruimte krijgen om zich te verdiepen in die carrièremogelijkheden en zich er beter op voor te bereiden. Het punt van PCDI sloot ook goed aan op enkele punten in de wetenschapsvisie, maar wat stond daar nu precies allemaal in? De meeste Nederlandse kranten pikte veelal enkele kleine dingetjes uit de wetenschapsvisie en bliezen die erg op. Daarom hier mijn (uitgebreide en meer gebalanceerde) samenvatting van wat er nou echt allemaal in staat, met daarbij links naar eerdere posts van dit blog over die onderwerpen.

Wetenschap, soms best wel burgerlijk

Over democratisering van de wetenschap en 'Citizen Science'

Vroeger konden wetenschappers ergens weggestopt in een laboratorium in bijna volledig isolement hun ontdekkingen doen. Nieuwsgierigheid was zo'n beetje de enige drijfveer en resultaten werden alleen gedeeld met een handje vol collega's. Dat is al een tijdje verleden tijd. Tegenwoordig is de wetenschap steeds meer van iedereen, voor iedereen. De maatschappij wil minstens zien waar het belastinggeld voor onderzoek naar toe gaat. Bovendien neemt de kritische burger tegenwoordig niet alles maar zomaar aan: ze willen het zelf ook kunnen checken. Nu is ook dat niet altijd meer genoeg. Veel willen zelf ook mee doen in de wetenschap: een bijdrage leveren zonder meteen 'professional' te moeten zijn. Gelukkig kom je gewapend met een smartphone of PC met internet tegenwoordig al een heel eind als amateur-onderzoeker.